Półpasiec to choroba, którą wiele osób kojarzy jedynie z bolesną wysypką. Tymczasem jej konsekwencje mogą być znacznie poważniejsze – od przewlekłego bólu neuropatycznego po powikłania neurologiczne czy okulistyczne.
Co roku w Polsce diagnozuje się ponad 100 tys. przypadków półpaśca, a ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem. Sprawdź, kto jest najbardziej narażony, jakie są objawy tej choroby i jak można skutecznie zmniejszyć jej ryzyko.
Czym jest półpasiec i dlaczego może pojawić się po latach
Półpasiec to choroba wirusowa wywoływana przez wirus ospy wietrznej i półpaśca varicella zoster (VZV). Po przechorowaniu ospy wietrznej patogen ten nie znika z organizmu – pozostaje uśpiony w zwojach nerwowych i może reaktywować się nawet po kilkudziesięciu latach.
Szacuje się, że niemal wszyscy dorośli po 40. roku życia mieli kontakt z tym wirusem, dlatego potencjalnie każdy może zachorować. Do reaktywacji dochodzi najczęściej w sytuacjach osłabienia odporności, czyli np.:
- wraz z wiekiem,
- podczas chorób przewlekłych,
- w trakcie leczenia immunosupresyjnego,
- przy silnym stresie lub przemęczeniu.
Starzenie się społeczeństwa powoduje, że liczba zachorowań na półpasiec systematycznie rośnie.
Objawy półpaśca – jak rozpoznać chorobę
Najbardziej charakterystycznym objawem półpaśca jest jednostronna wysypka przebiegająca wzdłuż nerwu. Choroba zwykle rozwija się etapami.
Wczesne objawy (prodromalne)
- pieczenie lub mrowienie skóry,
- nadwrażliwość na dotyk,
- ból o charakterze kłującym lub palącym,
- osłabienie, stan podgorączkowy.
Faza skórna
Po kilku dniach pojawia się wysypka:
- początkowo plamisto-rumieniowa,
- następnie grudkowo-pęcherzykowa,
- z czasem przekształcająca się w strupy.
Zmiany zwykle występują po jednej stronie ciała – na tułowiu, twarzy lub głowie.
Najgroźniejsze postacie półpaśca
Lokalizacja zmian może decydować o ciężkości przebiegu choroby.
Półpasiec oczny
Może prowadzić do zapalenia rogówki i trwałego pogorszenia wzroku.
Półpasiec uszny
Związany z ryzykiem uszkodzenia nerwu twarzowego oraz zaburzeń słuchu.
Półpasiec rozsiany
Występuje głównie u osób z zaburzeniami odporności i może obejmować wiele obszarów skóry oraz narządy wewnętrzne.
Powikłania półpaśca – nie tylko problem dermatologiczny
Półpasiec to choroba skóry i układu nerwowego, dlatego powikłania mogą być wielonarządowe.
Neuralgia popółpaścowa
Najczęstsze powikłanie – dotyczy nawet 30% chorych. Objawia się przewlekłym bólem utrzymującym się miesiącami lub latami po ustąpieniu zmian skórnych. Chorzy opisują go jako:
- palący,
- przeszywający,
- kłujący.
Może mu towarzyszyć przeczulica skóry, świąd i drętwienie.
Inne możliwe powikłania
- zaostrzenie chorób przewlekłych (np. cukrzycy),
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
- zwiększone ryzyko zawału serca i udaru,
- powikłania okulistyczne i neurologiczne.
Kto jest najbardziej narażony na półpasiec
Do grup podwyższonego ryzyka należą:
- osoby po 50. roku życia,
- pacjenci z chorobami przewlekłymi,
- osoby z obniżoną odpornością,
- chorzy na nowotwory złośliwe,
- pacjenci po transplantacjach,
- osoby leczone immunosupresyjnie.
Ryzyko ciężkiego przebiegu rośnie wraz z wiekiem i liczbą chorób współistniejących.
Leczenie półpaśca – dlaczego liczy się czas
Leczenie polega głównie na:
- terapii przeciwwirusowej,
- leczeniu przeciwbólowym,
- pielęgnacji zmian skórnych,
- profilaktyce powikłań.
Najlepsze efekty daje włączenie leków przeciwwirusowych w ciągu 72 godzin od pojawienia się wysypki. W przypadku neuralgii popółpaścowej leczenie bywa długotrwałe i wymaga opieki specjalistycznej.
Czy półpaścowi można zapobiec
Eksperci podkreślają, że jedyną skuteczną metodą zapobiegania półpaścowi jest szczepienie ochronne. W Polsce jest ono dostępne od 2023 roku, a wskazania do jego stosowania są coraz szersze. Aktualne rekomendacje obejmują:
- wszystkie osoby po 50. roku życia,
- osoby dorosłe z chorobami przewlekłymi,
- pacjentów z zaburzeniami odporności,
- osoby, które już chorowały na półpasiec (ponieważ choroba nie daje trwałej odporności).
Obecnie szczepionka jest bezpłatna dla osób po 65. roku życia mających wybrane choroby współistniejące, a refundowana w 50 proc. dla osób po 18. roku życia z niektórymi schorzeniami współistniejącymi.
Skuteczność szczepienia utrzymuje się powyżej 10 lat. Znacząco zmniejsza ono ryzyko zachorowania oraz powikłań.
Czytaj też: Półpasiec. Jak uniknąć groźnych powikłań tej choroby
Dlaczego warto mówić o półpaścu
Świadomość zagrożeń związanych z półpaścem nadal jest niewielka, dlatego prowadzone są kampanie edukacyjne, m.in. przez Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia. Ich celem jest zachęcanie dorosłych do rozmowy z lekarzem o ryzyku choroby i możliwościach profilaktyki.
Zwiększaniu świadomości na temat półpaśca i wiążących się z nim powikłań służy również Tydzień Wiedzy o Półpaścu który potrwa od 23 lutego do 1 marca.
