Sfałszowane leki i suplementy diety to coraz powszechniejszy problem w Unii Europejskiej. W 2024 r. o ponad 40 proc. wzrosła liczba postępowań dotyczących nielegalnego wytwarzania tych produktów. Dlaczego są one takie groźne?
Nie tylko substancje poprawiające wygląd, wydolność i sylwetkę, ale też leki ratujące zdrowie i życie są najczęściej produkowane w nielegalnych wytwórniach na terenie Chin, Indii i Pakistanu, a następnie przerzucane przez strefy wolnego handlu (Dubaj, Singapur, Hongkong) do Europy przez sieć pośredników. Ich fałszowaniem zajmują się największe organizacje mafijne – chińskie triady, czy włoska Camorra.
Nielegalna produkcja, handel i dystrybucja podrobionymi, skradzionymi lub nielegalnymi lekami i suplementami diety to ogromny problem – przyznaje prof. dr hab. n. farm. Zbigniew Fijałek, prezes Stowarzyszenia „Stop Nielegalnym Farmaceutykom” i ekspert naukowy Polskiej Agencji Antydopingowej POLADA, który od ponad 20 lat zajmuje się edukacją organów ścigania, lekarzy, pielęgniarek i pacjentów na temat przestępczości farmaceutycznej.
Pandemia COVID-19 i związany z nią kryzys ekonomiczny, rozwój sztucznej inteligencji i konflikty zbrojne przyczyniły się do znacznego wzrostu przestępczości farmaceutycznej. W niektórych miejscach objętych konfliktami zbrojnymi ponad 40 proc. leków i suplementów diety to podróbki albo preparaty niespełniające norm jakościowych.
Na ból, odchudzanie i… raka
Fałszowane są antybiotyki, leki przeciwbólowe, przeciwmalaryczne, antykoncepcyjne, psychotropowe, leki na cukrzycę, odchudzanie i zaburzenia erekcji, a także leki onkologiczne. Z wyglądu podróbki niczym nie różnią się od oryginałów, są nie odróżnienia nie tylko przez pacjenta, ale również przez farmaceutę czy lekarza.
Różnica dotyczy zawartości – podrabiane preparaty albo nie zawierają właściwej substancji aktywnej, a jeśli już – to w niewłaściwej dawce, o znacznie słabszym działaniu, albo zastosowano w nich zupełnie inną substancję.
Sfałszowany produkt leczniczy to lek, który:
Źródło: Ministerstwo Zdrowia
– nie spełnia ustalonych wymagań dotyczących jakości,
– został wyprodukowany nielegalnie, bez wiedzy wytwórcy (podmiotu odpowiedzialnego),
– został wyprodukowany bez zgody Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej.
Sfałszowane mogą zostać wszystkie leki – zarówno oryginalne, jak i ich odpowiedniki, czyli tzw. leki generyczne.
Nie kupuj leków w Internecie!
Do promowania podróbek wykorzystywane są przede wszystkim platformy społecznościowe – Facebook, Instagram, TikTok i Telegram. Przestępcy umieszczają na nich spersonalizowane reklamy, fałszywe komentarze i zmanipulowane referencje. Dzięki nim zyskują klientów.
O skali zjawiska nielegalnej produkcji, handlu i dystrybucji podrobionymi lekami i suplementami diety świadczą statystyki: około 20 proc. mieszkańców Unii Europejskiej kupuje je z nielegalnego źródła, głównie w Internecie. Oznacza to prawie trzykrotny wzrost w porównaniu z 2015 rokiem!
W 2025 roku Centralne Biuro Śledcze likwidowało miesięcznie w Polsce co najmniej dwie nielegalne wytwórnie leków i suplementów diety – mówi prof. Zbigniew Fijałek.
Jak podkreśla prof. Fijałek, powołując się na dane Europolu, w latach 2021-2024 liczba skonfiskowanych nielegalnych leków onkologicznych wzrosła o 35 proc. Są wśród nich nie tylko klasyczne cytostatyki, ale też przeciwciała monoklonalne, terapie celowane czy farmaceutyki stosowane w immunoterapii, które są na ogół bardzo drogie.
Dlaczego sfałszowane leki i suplementy diety są niebezpieczne?
Sfałszowane leki działają zbyt słabo, nieodpowiednio lub nie działają wcale. Taki lek może zawierać zupełnie inną substancję czynną niż ta wskazana na opakowaniu, może zawierać niewłaściwą ilość tej substancji, a nawet nie zawierać jej wcale.
Dlatego nawet jeśli tylko raz przyjmiesz sfałszowany lek, narażasz na niebezpieczeństwo swoje zdrowie i życie.
