Masz 50 lat? Sprawdź, o czym nie powinnaś zapominać. Kalendarz badań dla kobiety 50+

Pięćdziesiątka nie jest momentem, w którym trzeba nagle zrobić „pełny przegląd” organizmu. To raczej czas, kiedy zmieniają się priorytety profilaktyki. Nadal ważne są badania ginekologiczne i mammografia, ale coraz większego znaczenia nabierają również jelito grube, kości, serce, metabolizm, wzrok i słuch.

Eksperci podkreślają, że profilaktyka powinna zmieniać się razem z kobietą. Podczas konferencji „Dobry plan na zdrowie ginekologiczne – przez całe życie”, która odbyła się 2 października w Warszawie, po 50. roku życia jako szczególnie ważne eksperci ze Szpitala Medicover wskazali m.in. profilaktykę raka jelita grubego, ocenę zdrowia kości oraz kontrolę gospodarki metabolicznej.

Nie wszystkie badania trzeba wykonywać co roku. Niektóre mają określony rytm, inne wykonuje się tylko przy czynnikach ryzyka lub objawach. Dlatego dobry kalendarz badań to przede wszystkim plan dopasowany do wieku, historii rodzinnej, chorób przewlekłych, stylu życia i wyników wcześniejszych badań.

Po 50. roku życia pilnuj tych badań!

Jeśli miałabyś zapamiętać tylko kilka najważniejszych punktów, na tej liście powinny znaleźć się:

• mammografia,
• badanie w kierunku raka szyjki macicy,
• kolonoskopia,
• ocena zdrowia kości,
• kontrola ciśnienia, cholesterolu i glukozy (cukru),
• podstawowe badania laboratoryjne,
• kontrola wzroku i słuchu,
• regularne wizyty u ginekologa,
• ocena ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Do tego dochodzą badania wynikające z indywidualnej sytuacji zdrowotnej.

Mammografia nadal bardzo ważna po pięćdziesiątce

Po 50. roku życia ryzyko raka piersi rośnie, dlatego regularna mammografia pozostaje jednym z najważniejszych badań przesiewowych.

W Polsce program profilaktyki raka piersi obejmuje kobiety w wieku 45-74 lat. W ramach programu mammografię możesz wykonać co 2 lata, jeśli w ciągu ostatnich dwóch lat nie miałaś badania w ramach profilaktyki. W określonych sytuacjach, m.in. po leczeniu raka piersi, badania mogą być wykonywane częściej.

A co z USG piersi?

USG nie jest zamiennikiem mammografii w programie przesiewowym. Może być natomiast bardzo przydatne jako uzupełnienie diagnostyki, szczególnie gdy lekarz stwierdzi niepokojącą zmianę albo istnieją wskazania wynikające z budowy piersi czy historii choroby.

Każda nowa zmiana w piersi, niezależnie od wieku, powinna być skonsultowana z lekarzem.

Szyjka macicy: po menopauzie profilaktyka się nie kończy

Kobieta po 50. roku życia nadal powinna pamiętać o profilaktyce raka szyjki macicy. W aktualnym programie finansowanym przez NFZ kobiety w wieku 25-64 lata mogą wykonać test HPV HR z genotypowaniem. Jeśli wynik jest ujemny, kolejne badanie wykonuje się co 5 lat. Przy wyniku dodatnim z tego samego materiału wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym. Alternatywnie funkcjonuje również klasyczny schemat cytologii.

To ważne także dla kobiet, które są już po menopauzie. Brak miesiączki nie oznacza automatycznie końca profilaktyki ginekologicznej.

Kolonoskopia – badanie, które po 50. roku życia odgrywa pierwszoplanową rolę

To jeden z najważniejszych nowych punktów w kalendarzu badań po pięćdziesiątce. W Polsce program badań przesiewowych raka jelita grubego obejmuje osoby w wieku 50-65 lat, które nie mają objawów i spełniają kryteria programu. Kolonoskopia może być wykonywana bezpłatnie, bez skierowania. Jeśli nie stwierdzono czynników ryzyka ani zmian wymagających innego postępowania, badanie przesiewowe powtarza się co 10 lat.

Dlaczego kolonoskopia jest tak cenna? Ponieważ pozwala nie tylko znaleźć raka na wczesnym etapie. Podczas badania można również wykryć polipy, a część z nich od razu usunąć. W ten sposób można zapobiec rozwojowi raka jelita grubego.

Jeśli w najbliższej rodzinie występował rak jelita grubego, kalendarz może wyglądać inaczej. Przy obciążeniu rodzinnym badanie może być wskazane wcześniej.

Kości po menopauzie potrzebują większej uwagi

Menopauza oznacza również zmianę sytuacji dla układu kostnego. Spadek poziomu estrogenów sprzyja utracie masy kostnej, dlatego z wiekiem rośnie znaczenie profilaktyki osteoporozy.

Podczas konferencji „Dobry plan na zdrowie ginekologiczne – przez całe życie” densytometria została wskazana jako jedno z ważnych badań po menopauzie, a po 60. roku życia została wymieniona wśród badań wymagających regularnej kontroli. Nie oznacza to jednak, że każda zdrowa kobieta powinna wykonywać densytometrię według identycznego harmonogramu. Termin pierwszego badania zależy m.in. od wieku, przebytego złamania, masy ciała, leków, chorób przewlekłych oraz innych czynników ryzyka.

Jeżeli masz zwiększone ryzyko osteoporozy, nie czekaj z rozmową o densytometrii do kolejnych urodzin.

Cukier, cholesterol i ciśnienie, czyli kontrola tego, czego często nie czujemy

Po pięćdziesiątce warto szczególnie pilnować czynników ryzyka chorób serca i naczyń. Wśród zalecanych badań w tym wieku są m.in. glukoza lub HbA1c, lipidogram oraz kontrola ciśnienia. To ważne, ponieważ nadciśnienie, podwyższony cholesterol czy zaburzenia gospodarki węglowodanowej przez długi czas mogą nie powodować wyraźnych objawów.

Aktualny program „Moje Zdrowie” finansowany przez NFZ obejmuje m.in. morfologię, glukozę, kreatyninę z eGFR, lipidogram, TSH i badanie ogólne moczu. Dla osób po 50. roku życia program przewiduje możliwość korzystania z bilansu co 3 lata, a na podstawie wyników powstaje indywidualny plan zdrowotny.

To może być dobry sposób na uporządkowanie profilaktyki, szczególnie jeśli od dawna nie robiłaś podstawowych badań.

Morfologia, mocz, tarczyca i nerki

Jako element corocznego podstawowego przeglądu eksperci wymieniają morfologię, glukozę, lipidogram, TSH, badanie moczu, pomiar ciśnienia i masy ciała. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta potrzebuje każdego z tych badań dokładnie raz w roku. Częstotliwość powinna zależeć od wieku, chorób, przyjmowanych leków, wcześniejszych wyników i czynników ryzyka.

Dobrym momentem na omówienie takiego zestawu może być wizyta u lekarza POZ.

Ginekolog po pięćdziesiątce nadal jest potrzebny

Menopauza nie kończy potrzeby kontroli ginekologicznej. Wręcz przeciwnie, pojawiają się problemy, o których wcześniej kobieta mogła w ogóle nie myśleć. Suchość pochwy, pieczenie, ból podczas współżycia, nawracające infekcje dróg moczowych czy nietrzymanie moczu mogą być związane m.in. ze zmianami zachodzącymi po menopauzie. Nie należy jednak automatycznie przypisywać każdego objawu hormonom.

Eksperci podkreślają, że problemy dotyczące zdrowia intymnego po menopauzie powinny być oceniane przede wszystkim przez pryzmat objawów, ich przyczyny i wpływu na jakość życia. Szczególnie ważna jest konsultacja, jeśli pojawia się krwawienie po menopauzie. Taki objaw zawsze wymaga diagnostyki.

Wzrok i słuch – o nich łatwo zapomnieć

Wraz z wiekiem rośnie znaczenie kontroli wzroku i słuchu. Oba te obszary powinny znaleźć się pod kontrolą zwłaszcza po 60. roku życia. Nie trzeba jednak czekać do sześćdziesiątki, jeśli wcześniej pojawiają się problemy. Pogorszenie ostrości widzenia, błyski, nagłe pojawienie się mętów, ubytki pola widzenia czy nagła utrata słuchu wymagają szybszej konsultacji.

USG jamy brzusznej

To badanie jest wymieniane wśród zalecanych dla kobiet w wieku 50-59 lat. USG jamy brzusznej nie należy jednak do podstawowych badań przesiewowych, które każda zdrowa kobieta po 50. roku życia powinna wykonywać według jednego obowiązkowego harmonogramu. Lekarz może je zlecić, gdy istnieją objawy, nieprawidłowe wyniki badań albo określone czynniki ryzyka.

Kalendarz badań kobiety 50+

Raz na rok lub zgodnie z indywidualnym zaleceniem lekarza:

• pomiar ciśnienia tętniczego,
• kontrola masy ciała i obwodu talii,
• podstawowe badania krwi, m.in. morfologia i glukoza,
• lipidogram, zależnie od ryzyka i wcześniejszych wyników,
• kreatynina z oceną funkcji nerek, zależnie od wskazań,
• badanie ogólne moczu,
• TSH, jeśli są wskazania lub wcześniejsze nieprawidłowości,
• kontrola stomatologiczna,
• kontrola ginekologiczna zgodnie z potrzebami i zaleceniami.

Co 2 lata:

• mammografia w ramach programu profilaktyki raka piersi dla kobiet kwalifikujących się do programu.

Co 5 lat:

• test HPV HR w ramach aktualnego programu profilaktyki raka szyjki macicy, jeśli wybrano ten schemat i wynik poprzedniego testu był prawidłowy.

Co 10 lat:

• kolonoskopia przesiewowa, jeśli nie ma wskazań do częstszych badań.

Po menopauzie, według wskazań:

• densytometria,
• ocena ryzyka osteoporozy,
• diagnostyka objawów menopauzalnych i urogenitalnych.

Trzy pytania, które warto zadać lekarzowi

Podczas wizyty można zacząć od bardzo prostego zestawu:

1. Które badania powinnam wykonać w tym roku?

2. Czy moja historia rodzinna zmienia mój kalendarz badań?

3. Kiedy powinnam zgłosić się ponownie i jakie wyniki mam wtedy przynieść?

To właśnie historia rodzinna może sprawić, że standardowy kalendarz przestaje być wystarczający. Dotyczy to m.in. nowotworów piersi i jelita grubego, ale także chorób sercowo-naczyniowych czy osteoporozy.

Najważniejsze badania po 50. roku życia

Jeśli masz pięćdziesiąt lat lub więcej, nie odkładaj przede wszystkim mammografii, profilaktyki raka szyjki macicy i pierwszej kwalifikującej do programu kolonoskopii. Sprawdź także ciśnienie, cholesterol, glukozę i podstawowe badania laboratoryjne. Po menopauzie porozmawiaj z lekarzem o zdrowiu kości. A potem wpisz kolejne terminy do kalendarza. Bo w profilaktyce najważniejsze jest nie to, ile badań uda się zrobić jednego dnia, ale czy rzeczywiście pamiętamy o nich za rok, dwa albo pięć lat.