Ekstremalne upały mogą prowadzić do odwodnienia, udaru cieplnego i zaostrzenia chorób przewlekłych. Z tego artykułu dowiesz się, dlaczego i dla kogo temperatura powyżej 30°C jest bardzo niebezpieczna.

Spis treści

1. Dlaczego upały są coraz większym zagrożeniem?
2. Jak organizm reaguje na wysoką temperaturę?
3. Co dzieje się w organizmie podczas upału?
4. Dlaczego temperatura powyżej 30°C jest niebezpieczna?
5. Kto najbardziej odczuwa skutki upałów?
6. Dlaczego seniorzy są szczególnie zagrożeni?
7. Upały a dzieci – dlaczego przegrzewają się szybciej?
8. Kobiety w ciąży podczas upałów.
9. Osoby z chorobami przewlekłymi.
10. Jak rozpoznać pierwsze objawy przegrzania organizmu?

Dlaczego upały są coraz większym zagrożeniem?

Jeszcze kilkanaście lat temu temperatury przekraczające 30°C należały w Polsce do rzadkości. Obecnie wielodniowe fale upałów stają się coraz częstsze, dłuższe i bardziej intensywne. Coraz częściej termometry pokazują 34–37°C, a tropikalne noce – kiedy temperatura nie spada poniżej 20°C – uniemożliwiają organizmowi regenerację.

To nie tylko kwestia komfortu. Wysokie temperatury wpływają praktycznie na wszystkie układy organizmu:

• układ krążenia,
• układ oddechowy,
• nerki,
• mózg,
• gospodarkę wodno-elektrolitową,
• metabolizm.

Największym zagrożeniem jest fakt, że organizm przez długi czas próbuje samodzielnie utrzymać prawidłową temperaturę ciała. Gdy mechanizmy te przestają być wydolne, może dojść do przegrzania, wyczerpania cieplnego, a nawet udaru cieplnego, który stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.

Jak organizm reaguje na wysoką temperaturę?

Prawidłowa temperatura ciała człowieka wynosi około 36,5–37°C. Organizm nieustannie dąży do jej utrzymania, niezależnie od warunków zewnętrznych. Gdy temperatura otoczenia zaczyna rosnąć, uruchamianych jest kilka mechanizmów obronnych.

Rozszerzenie naczyń krwionośnych

Pierwszą reakcją jest rozszerzenie naczyń krwionośnych skóry. Dzięki temu:

• więcej krwi przepływa przez powierzchnię ciała,
• łatwiej oddawane jest ciepło,
• skóra staje się cieplejsza i często zaczerwieniona.

To jednak oznacza również większe obciążenie serca. Musi ono pompować więcej krwi, aby utrzymać odpowiednie ciśnienie tętnicze.

Intensywne pocenie się

Drugim mechanizmem jest wydzielanie potu. Odparowujący pot odbiera ciepło z powierzchni skóry i w naturalny sposób schładza organizm.

Problem pojawia się wtedy, gdy:

• wilgotność powietrza jest bardzo wysoka,
• organizm produkuje więcej potu, niż jesteśmy w stanie uzupełnić płynami,
• dochodzi do utraty elektrolitów.

W ciągu jednego gorącego dnia człowiek może stracić nawet kilka litrów wody.

Przyspieszona praca serca

Serce pracuje znacznie intensywniej. Tętno wzrasta nawet o kilkanaście uderzeń na minutę. Dlatego podczas upałów wiele osób odczuwa:

• kołatanie serca,
• zmęczenie,
• osłabienie,
• duszność.

Dla zdrowej osoby zwykle nie stanowi to problemu, jednak u pacjentów z chorobami układu krążenia może prowadzić do groźnych powikłań.

Co dzieje się w organizmie podczas upału?

Wysoka temperatura wpływa praktycznie na każdy narząd.

Mózg

Już niewielkie odwodnienie pogarsza koncentrację. Pojawiają się:

• senność,
• problemy z pamięcią,
• rozdrażnienie,
• bóle głowy,
• zawroty głowy.

Przy większym odwodnieniu mogą wystąpić zaburzenia świadomości.

Nerki

Nerki próbują zatrzymać wodę w organizmie. Mocz staje się:

• ciemniejszy,
• bardziej zagęszczony,
• oddawany rzadziej.

Jeżeli odwodnienie się pogłębia, może dojść do ostrego uszkodzenia nerek.

Serce

Podczas upału serce pracuje ciężej. Jednocześnie zmniejsza się objętość krwi krążącej, ponieważ organizm traci wodę wraz z potem. Może to prowadzić do:

• spadku ciśnienia,
• omdleń,
• zaburzeń rytmu serca,
• zwiększenia ryzyka zawału.

Płuca

Gorące i suche powietrze podrażnia drogi oddechowe. Osoby chore na astmę lub przewlekłą obturacyjną chorobę płuc często obserwują nasilenie objawów.

Dlaczego temperatura powyżej 30°C jest niebezpieczna?

Granica 30°C nie jest przypadkowa. Powyżej tej temperatury organizm coraz trudniej oddaje ciepło do otoczenia.

Jeżeli dodatkowo:

• nie ma wiatru,
• wilgotność powietrza przekracza 60%,
• przebywamy na słońcu,
• wykonujemy wysiłek fizyczny,

mechanizmy chłodzenia stają się niewydolne. Wówczas temperatura ciała zaczyna wzrastać. Już wzrost temperatury wewnętrznej organizmu do około 39°C może prowadzić do uszkodzenia komórek. Przy temperaturze przekraczającej 40°C dochodzi do bezpośredniego zagrożenia życia.

Kto jest najbardziej narażony na skutki upałów?

Nie każdy organizm reaguje na wysoką temperaturę w taki sam sposób. Niektóre grupy są szczególnie podatne na przegrzanie oraz odwodnienie.

1. Seniorzy

To grupa najbardziej zagrożona.

Z wiekiem:

• zmniejsza się odczuwanie pragnienia,
• organizm gorzej reguluje temperaturę,
• spada ilość wody w organizmie,
• częściej występują choroby przewlekłe.

Senior może być poważnie odwodniony, nie odczuwając przy tym silnego pragnienia.

Dodatkowo wiele osób starszych przyjmuje leki moczopędne lub obniżające ciśnienie, które zwiększają ryzyko zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej.

2. Niemowlęta i małe dzieci

Organizm dziecka działa zupełnie inaczej niż organizm dorosłego.

Dzieci:

• szybciej tracą wodę,
• mają większą powierzchnię ciała w stosunku do masy,
• słabiej się pocą,
• nie potrafią odpowiednio regulować temperatury.

Co więcej, najmłodsze dzieci nie powiedzą, że chce im się pić lub że jest im za gorąco. To sprawia, że do przegrzania może dojść bardzo szybko.

3. Kobiety w ciąży

Ciąża oznacza zwiększone obciążenie organizmu.

Podczas upałów przyszłe mamy częściej obserwują:

• obrzęki nóg,
• zawroty głowy,
• omdlenia,
• spadki ciśnienia,
• odwodnienie.

Odpowiednie nawodnienie jest w tym okresie szczególnie ważne, ponieważ wpływa również na rozwój dziecka.

4. Osoby z chorobami serca

Wysoka temperatura może nasilać objawy:

• niewydolności serca,
• choroby wieńcowej,
• nadciśnienia,
• zaburzeń rytmu serca.

Serce podczas upału wykonuje znacznie większą pracę niż zwykle. U części pacjentów konieczna może być nawet konsultacja z lekarzem dotycząca modyfikacji przyjmowanych leków – nigdy jednak nie należy zmieniać dawkowania samodzielnie!

5. Osoby z cukrzycą

Upały wpływają również na przebieg cukrzycy.

Odwodnienie może powodować:

• wzrost stężenia glukozy,
• trudniejsze wyrównanie choroby,
• większe ryzyko powikłań.

Dodatkowo wysokie temperatury mogą wpływać na sposób przechowywania insuliny oraz działanie glukometrów i sensorów.

Jak rozpoznać pierwsze objawy przegrzania organizmu?

Przegrzanie nie pojawia się nagle. Organizm zazwyczaj wcześniej wysyła wyraźne sygnały ostrzegawcze.

Najczęstsze objawy przegrzania to:

• bardzo silne pragnienie,
• suchość w ustach,
• osłabienie,
• senność,
• zawroty głowy,
• ból głowy,
• nudności,
• nadmierne pocenie się,
• przyspieszony oddech,
• przyspieszone tętno,
• skurcze mięśni.

To moment, w którym należy natychmiast przerwać aktywność, schronić się w chłodnym miejscu, uzupełnić płyny i rozpocząć chłodzenie organizmu. Zlekceważenie tych objawów może doprowadzić do wyczerpania cieplnego, a następnie udaru cieplnego – stanu wymagającego natychmiastowej pomocy medycznej.